Een service van groepsaccommodaties Op de Hopschet en Hoeve ten Bosch.

Groeve 't Rooth

Van mergelwinning tot beschermd natuurgebied.

In mergelgroeve 't Rooth in de gemeente Margraten wint Ankersmit Maalbedrijven mergel, om deze vervolgens te verwerken tot hoogwaardige produkten met toepassingen in de land- en bosbouw, de veevoederindustrie, de milieuzuivering en de industrie. Deze folder is geschreven voor bezoekers van groeve 't Rooth die iets meer willen weten over het ontstaan, de winning en de toepassing van mergel en de herinrichting van de groeve. Mocht u na het lezen nog vragen hebben, dan kunt u zich wenden tot de afdeling Voorlichting van Ankersmit Maalbedrijven 043-3663636.

Wat is mergel

Oorspronkelijk duidde men met de term "mergel" een vrij zachte grondsoort aan die kalk bevat. Boeren strooiden deze mergel over hun akkers om de door regenwater en plantengroei verzuurde grond weer kalkrijk en dus vruchtbaarder te maken. Dit noemde men " het mergelen" van het land. Kalk namelijk neutraliseert het zuur. Daardoor kunnen de planten de in de bodem aanwezige voedingsstoffen beter opnemen, waardoor ze beter gedijen. ( De kalkstoffen die Ankersmit Maalbedrijven produceert hebben dezelfde werking.) In het noorden van het land gebruikte men kalkhoudende klei als mergel, in het oosten kalkhoudende zand en in het zuiden, in Limburg, zuivere (zachte) kalksteen. Met de term mergel worden dus verschillende kalkhoudende grondsoorten aangeduid, afhankelijk van de streek van herkomst. De zuivere kalksteen die we in Limburg mergel noemen, komt in Nederland alleen in Zuid-Limburg en de Gelderse Achterhoek aan de oppervlakte. Een van de plaatsen waar deze mergel gewonnen wordt is de Groeve 't Rooth. Een betere benaming voor de mergel uit 't Rooth is "Maastrichts Krijt". In de rest van het verhaal zullen we met de term mergel steeds dit Maastrichts Krijt bedoelen.

Het ontstaan van Mergel

Mergel is tussen de 80 en 65 miljoen jaar geleden ontstaan. Geologen noemen deze periode het Boven-Krijt. In dit tijdperk was Zuid-Limburg overspoeld door een ondiepe zee, waarin miljoenen planten en dieren leefden. De skeletten van deze planten en dieren werden afgezet op de zeebodem en zo ontstond in de loop van vele miljoenen jaren, de mergel. Na verloop van tijd is de zee drooggevallen en de mergel achtergebleven. Vervolgens stroomden er rivieren over, die op deze mergel klei en grind hebben afgezet. Deze rivieren, zoals de Maas, de Geul en de Gulp, hebben tevens gleuven uitgesleten in het oorspronkelijk vlakke landschap. Zo is, onder meer, het Plateau van Margraten ontstaan. Langs de randen van dit plateau treft u prachtige hellingbossen aan.

Het voorkomen van fossielen in de mergel

De mergelwinning

Voordat men de mergellagen bereikt, moeten eerst de zogenaamde 'deklagen' verwijderd worden. Dit zijn de klei-(löss-) en grindlagen die bovenop de mergel liggen. In de löss-laag, die ongeveer 6 meter dik is, zijn de resten teruggevonden van mensen die tussen 30- en 50- duizend jaar geleden leefden. Het grind, ongeveer 7 meter dik, werd door de Maas afgezet rond 450.000 jaar geleden. Hierin zijn de resten teruggevonden van mammoeten en neushoorns. Als de deklagen verwijderd zijn, wordt de oppervlakte van de mergel met machines schoongemaakt. Deze oppervlakte is niet vlak; er zitten gaten in, de 'aardpijpen', ook wel geologische orgelpijpen genoemd. Deze zijn ontstaan door de inwerking van regenwater. Het regenwater, dat vroeger ook al enigszins zuur was, loste plaatselijk de mergel op, waardoor er ruimtes ontstonden die zich vulden met grond. Zo ontstonden in de loop van miljoenen jaren trechtervormige gaten van soms wel 10 meter diep. In de groeve is dit duidelijk te zien. Als u de mergelwand bekijkt, dan ziet u dat deze bestaat uit een boven- en een onderlaag. Bovendien zult u opmerken dat de mergel niet overal dezelfde kleur heeft. Dit komt door de inwerking van de lucht en het regenwater. Waar het element ijzer (Fe) veel voorkomt bijvoorbeeld, is de mergel donker gekleurd. Bij de mergelwinning worden de beide mergellagen apart losgeschoten door middel van springstoffen. Het mergelpakket dat afgegraven wordt, is ongeveer 30 meter dik. Zo blijven we ver genoeg verwijderd van het grondwater, dat nog ca 6 meter onder het laagste punt van de mergelwinning ligt.

Verwerking en uiteindelijk gebruik van de mergel

De grote brokken losgeschoten mergel worden in de groeve via een schudzeef gescheiden van silex. Silex is een heel harde steensoort (vuursteen SiO2), die verwijderd moet worden. Vervolgens wordt de mergel op vrachtauto's geladen en naar de fabriek van Ankersmit Maalbedrijven gebracht. Daar worden de grote brokken mergel ruw gebroken in een breker, waarna de mergel wordt gedroogd, gemalen en eventueel gemengd met een of meerdere andere produkten. De fijngemalen mergel wordt voor verschillende doeleinden gebruikt: als kalkmeststof, om de verzuring van de landbouwgronden en bossen tegen te gaan; als toevoeging aan veevoeder om dieren in hun kalkbehoefte te voorzien; als toevoeging aan een mengsel dat schoorsteengassen ontzwavelt (bijvoorbeeld in kolengestookte electriciteitscentrales); als grondstof voor vulstoffen voor de weg- en waterbouw; als kleurstof in de bouw- en keramische industrie. Het is steeds de mergel die de genoemde produkten hun unieke werking geeft; er bestaat geen stof met dezelfde specifieke werking als die van mergel. Deze eindprodukten van Ankersmit Maalbedrijven vormen een belangrijk wapen in de strijd tegen de gevolgen van milieuverontreiniging. Verzuring van land- en bosbouwgronden kan worden tegengegaan door het gebruik van kalkmeststoffen. Het bijzondere van Maastrichts Krijt, vergeleken met andere gemalen kalksteenprodukten, is de hoge reactiviteit en de daaruit voortvloeiende hoge zuurbindende waarde.

Na de mergelwinning - herinrichting van de groeve Ankersmit

Maalbedrijven kan en wil de mergel niet zomaar afgraven. De geëxploiteerde delen van de groeve worden met behulp van landschapsarchitecten, zorgvuldig heringericht volgens een tevoren door de provinciale overheid goedgekeurd plan. Hiervoor gebruikt men de afgegraven dekgrond: de löss en het grind. Vervolgens herneemt de natuur, door mensenhand op weg geholpen, zijn rechten. Groeve 't Rooth omvat ongeveer 48 ha. Het grootste gedeelte hier-van is al afgegraven en heringericht. Werd het gebied tot het einde van de jaren '60 in haar oorspronkelijke, agrarische staat teruggebracht, de laatste jaren wordt de groeve heringericht als natuurgebied. Dit houdt in dat er bomen en struiken worden geplant en heuvels en wandelpaden aangelegd. Tijdens uw wandeling door de groeve kunt u zien hoe een voormalig stuk landbouwgrond is veranderd in In een droogdal met hellingbossen, dat te vergelijken is met het dal aan de zuidzijde tussen Cadier en Keer ende groeve. Er ontwikkelt zich een zeldzame flora en fauna. Het gebied is zo uniek dat het Ministerie van Landbouw en Visserij enkele jaren geleden een groot gedeelte van de groeve tot natuurgebied heeft verklaard.

Bezoeken van de groeve.

In het heringerichte deel van de groeve hebben enkele verenigingen, waaronder de Imkervereniging hun thuisbasis. Daarnaast bezoeken jaarlijks vele geologen, biologen en andere geïnteresseerden de groeve. Openingstijden voor het zoeken naar fossielen De groeve is vanaf Paaszaterdag tot en met oktober alle zaterdagen van 9.00 tot 15.30 uur voor publiek toegankelijk; in de overige maanden alle zaterdagen van 9.00 - 12.00 uur. Gratis en voor een beperkt aantal groepen is ook na schriftelijke toestemming een bezoek soms mogelijk. De gevonden fossielen mag men meenemen.

Zo bereikt u groeve 'T Rooth:

Komend vanuit Vaals of Vijlen, neemt u de weg naar Maastricht. Na Cadier en Keer en Keer, onder aan de helling ongeveer 400 vooreen tankstation slaat u rechtsaf een "EIGEN WEG" in. Deze weg volgen. Na ongeveer 2 km bereikt u de ingang van de groeve. Komende vanuit Bemelen slaat u bij de kerk (bij de waterput) rechtsaf. U volgt de weg totdat u op een kruispunt komt. Datn slaat u linksaf en komt u bij de ingang van de groeve.

Groeve ENCI St. Pietersberg.

Een alternatief voor een bezoek aan deze groeve kan ook groeve ENCI zijn aan de St. Pietersberg te Maastricht. Dit is de groeve waar de cementindustrie ENCI haar kalksteen wint om er sementklinker van te maken. Op een aantal zaterdagen is deze groeve open. In het begin van het jaar wordt bekend gemaakt welke data de groeve opengesteld is voor publiek

Informatie Natuurhistorisch museum 043-3505490, ENCI Nederland Afd. PR. en Voorlichting 043-3297777 en voor contacten voor excursies met de Afd. Limburg van de Nederlandse Geologische Vereniging.

Litteratuur: Geologie van Nederland "Krijt van Zuid-Limburg". Uitgave 2000 Nederlands Instituut voor Toegepaste Geowetenschappen TNO. ISBN 90-6743-710-7. Samenvattend overzicht van de verzamelde kennis van het krijt door W. M. Felder en P.W. Bosch.